Trong số các nhà văn võ hiệp nổi tiếng, Cổ Long là người hiếm khi để cờ bạc trở thành một đề tài trung tâm. Nếu có xuất hiện, những ván bài hay tiếng xúc xắc cũng thường chỉ lướt qua trong vài chi tiết. Dù vậy, điều đáng chú ý là ông không né tránh hoàn toàn đề tài này. Trái lại, nhiều nhân vật trong tác phẩm của Cổ Long lại bước vào các canh bạc với một vẻ rất riêng: vừa nguy hiểm, vừa hài hước, vừa cho thấy cách ông nhìn vào lòng người qua những trò hơn thua tưởng như đơn giản.
Không thể biết chắc Cổ Long có thực sự ham đánh bạc hay không. Nhưng từ cách ông viết, có thể thấy ông không mang thái độ bài xích cứng nhắc. Nếu không, ông đã không để những nhân vật của mình thường xuyên xuất hiện trong các cuộc chơi đỏ đen đến vậy, lại còn biến chúng thành những cảnh hấp dẫn. Từ đó, có thể đọc thấy một lớp ý nghĩa khác: dưới ngòi bút Cổ Long, cờ bạc không chỉ là hành vi ăn thua, mà còn là nơi thử trí, thử bản lĩnh và phơi bày tính cách con người.
Những tay chơi đặc biệt trong thế giới Cổ Long
Một trong những tay cờ bạc nổi tiếng nhất trong tác phẩm của Cổ Long là Tiêu Phong Tam Quang trong Song Kiêu. Tên gọi “Tam Quang” được hiểu theo lối châm biếm rất đặc trưng: trời sáng, người sáng, tiền cũng sáng, tức là sạch sành sanh, không còn gì. Nhân vật này được miêu tả như kiểu người không đánh đến lúc “trắng tay” thì không chịu yên. Hình ảnh đó vừa buồn cười, vừa cho thấy một dạng đam mê cực đoan với canh bạc.
Đối ứng với ông là Tiêu Phong Nhất Quang trong Bạch Ngọc Lão Hổ. Nếu “Tam Quang” là đánh đến hết sạch thì “Nhất Quang” lại mang nghĩa thua sạch ngay một ván. Khi đem cả những thứ đáng giá như chiếc bô vàng để đánh cược với Tiêu Đông Lâu, ông không ngờ mình sẽ gặp phải Triệu Vô Kỵ, một cao thủ cờ bạc được Cổ Long xây dựng như một “thần bài” theo đúng nghĩa. Kết cục cũng đúng như cái tên: một ván là mất hết.
Ngoài ra, trong Võ Lâm Ngoại Sử, Thẩm Lãng không hẳn là một con bạc đúng nghĩa, nhưng ván đấu giữa anh và Khoái Hoạt Vương lại là một trong những cảnh cờ bạc đặc sắc nhất của Cổ Long. Thẩm Lãng cầm trong tay quân bài chỉ là hai điểm, trong khi đối thủ dám đặt tới chín mươi vạn lượng bạc cho một ván “bóp mười”. Đáng chú ý hơn, Thẩm Lãng còn sẵn sàng lấy một ngón tay làm giá đặt cược. Cuối cùng, anh vẫn giành phần thắng. Chi tiết ấy cho thấy ở Cổ Long, cờ bạc luôn gắn với khí phách và sự liều lĩnh, chứ không chỉ là chuyện may rủi đơn thuần.
Cờ bạc trong văn Cổ Long: không chỉ là may mắn
Từ các cảnh được kể trong tác phẩm, có thể thấy Cổ Long nhìn cờ bạc như một trò chơi của trí tuệ và tâm lý. Ông không mô tả nó như một thứ thói quen tầm thường, mà biến nó thành nơi con người thi triển sự khôn khéo, bình tĩnh và khả năng quan sát. Có thể rút ra từ những trang viết ấy một dạng “triết học cờ bạc” rất riêng, trong đó yếu tố thắng thua không chỉ nằm ở vận số.
1. Kỹ thuật ném xúc xắc
Triệu Vô Kỵ có thể ném xúc xắc ra đúng con số mình muốn trong từng ván. Điều này không phải vì anh ta gặp may, mà vì anh ta biết dùng đầu óc. Xúc xắc có sáu mặt, quy luật của nó không phải bí mật với bất kỳ ai, nhưng từ hiểu biết ấy để tìm ra cách kiểm soát kết quả lại là chuyện khác. Cổ Long nhấn mạnh rằng kỹ thuật không tự sinh ra từ ngẫu nhiên. Nó là kết quả của suy nghĩ, của luyện tập trong vô số ngày đêm. Nói cách khác, muốn hơn người trong cuộc chơi, trước hết phải hiểu cuộc chơi.
2. Phán đoán lớn nhỏ
Trận đối đầu giữa Thẩm Lãng và Khoái Hoạt Vương cho thấy một mặt khác của cờ bạc: khả năng phán đoán. Khi không có gian lận, người thắng là người đọc được đối phương nhanh hơn và chính xác hơn. Trong kiểu chơi như bài cửu hay xì phé, chuyện đánh lừa và che giấu luôn rất quan trọng. Ai cũng có sơ hở, vấn đề là biết che chỗ yếu của mình và nhìn ra chỗ yếu của người khác hay không. Đây là một cuộc so tài về trí lực. Khoái Hoạt Vương thua vì đã để lộ sơ hở mà Thẩm Lãng nhận ra.
3. Vai trò của vận khí
Không thể phủ nhận rằng may rủi vẫn tồn tại trong mọi ván bài. Chỉ cần từng đặt cược là ai cũng hiểu điều đó. Cổ Long không phủ nhận yếu tố này, nhưng ông cũng không để nó quyết định tất cả. Trong thế giới của ông, vận may chỉ là một phần của cuộc chơi. Phần còn lại thuộc về bản lĩnh, sự chuẩn bị và khả năng ứng biến. Chính cách cân bằng này làm cho các cảnh cờ bạc trong văn Cổ Long trở nên đáng nhớ hơn nhiều so với những mô tả đơn thuần về thắng thua.
Vì sao những canh bạc của Cổ Long vẫn hấp dẫn
Điểm đáng chú ý trong cách viết của Cổ Long là ông luôn biến một trò vốn bị xem là không hay thành chất liệu để khắc họa con người. Một tay bạc như Tiêu Phong Tam Quang gây cười vì sự liều lĩnh đến cực đoan. Tiêu Phong Nhất Quang lại mang dáng dấp của kẻ tự tin quá mức rồi thua sạch chỉ trong chớp mắt. Triệu Vô Kỵ là hình ảnh của năng lực được rèn giũa đến mức gần như làm chủ ván chơi. Thẩm Lãng thì cho thấy cờ bạc trong văn Cổ Long có thể gắn với khí chất anh hùng, sự táo bạo và cả khả năng nhìn thấu đối thủ.
Nhìn từ góc độ ấy, cờ bạc trong tác phẩm Cổ Long không còn là chi tiết trang trí. Nó là một cách để đẩy xung đột lên cao, đồng thời soi chiếu trí tuệ, tâm lý và bản lĩnh của nhân vật. Chính vì vậy, dù đề tài này xuất hiện không nhiều, mỗi lần Cổ Long chạm đến đều để lại dấu ấn riêng. Ông không viết về cờ bạc như một lời cổ vũ, mà như một màn đấu trí nơi con người phải tự chứng minh mình trước may rủi và trước đối thủ.
Đó cũng là lý do các cảnh cờ bạc trong văn Cổ Long vẫn được nhớ đến. Chúng cho thấy khi một nhà văn đủ tinh tế, ngay cả một đề tài vốn bị xem là tầm thường cũng có thể trở thành nơi bộc lộ tính cách, nhịp điệu và sức hấp dẫn của cả một thế giới tiểu thuyết.